صائن الدين على بن تركه

مقدمهء مصحح 87

شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )

او در تأويل حديث « ساعة » هم كه فرموده : « از نشانه‌هاى ساعت يكى آن است كه كنيزك خداوند خويش را بزايد » مىگويد : « كنيزك عبارت از شخصى است كه در عالم حس ، نسبت رقّيّت و بندگى داشته باشد با شخصى ديگر ، و قابليت زادن در او بود . و اين معنى در صورت كلامى حرف ، متحقق است . ازآن‌رو كه در ظهور خارجى و عالم حسّ ، به سر خود مستقل نيست ، بلكه تابع متكلم است ؛ و او در طفوليت به بذل نقد استعداد ، خريدارى آن كرده و ملك خويش گردانيده و اين زمان ، قابليت آن دارد كه از او صورتى ديگر متولد شود ، يعنى حروف كتابى . و حال آنكه در زمان آخر ، مالك ازمّهء اختيار و تصرف ، به دست حروف كتابى خواهد بود كه صاحب دفتر ديوان أولو الأيدى و الأبصار است . » « 1 » پيوند عقايد شيعى و حروفى را در آثار صائن الدين ، مىتوان متأثر از ارتباط كلى حروفيه با شيعه دانست . حروفيان در نهضت خويش ، با شيعيان ، به‌ويژه اسماعيليان ، و همچنين با صوفيان مرتبط بوده‌اند و به همين دليل ، وقتى كه احمد لر ، از هواداران حروفى ، شاهرخ را به انگيزهء خونخواهى حروفيان كارد زد ، از جمله كسانى كه در آن ماجرا دستگير شدند ، سيد قاسم انوار و صائن الدين على تركه بودند . پيش از آن هم ، در آغاز نهضت حروفى ، كه خواب‌گزارى هستهء مركزى فعاليتهاى فضل الله استرآبادى را تشكيل مىداد و جنبهء سياسى داشت ، صدر الدين و افضل الدين تركه به نزد فضل الله مىرفتند و خوابهاى خود را به او عرضه مىكردند تا وى آنها را تعبير كند . « 2 » اين‌ها قراينى است كه نشان مىدهد صائن الدين و خاندان تركه احتمالا با فرقهء حروفيه ارتباط سياسى ، اجتماعى داشته‌اند و سختگيريهاى شاهرخ در خصوص وى بىهيچ دليل نبوده است . صائن الدين آثار فراوانى در علم حروف و تأويلات حروفى دارد كه از آن جمله است : رسالهء حروف ، انجام ، سؤال الملوك ، معنى حروفى علم صرف ، اسرار الصلاة ، شق قمر و ساعة ، شرح

--> ( 1 ) . چهارده رساله ، ص 253 - 254 . ( 2 ) . آغاز فرقهء حروفيه ، ص 339 .